Kontakt

Kancelaria we Wrocławiu


plac Powstańców Śląskich 1/37

(budynek THESPIAN)

53-329 Wrocław

tel 607 775 995


 

Zachowek

Prawo do zachowku to możliwość żądania od spadkobiercy zapłaty określonej sumy pieniężnej, która stanowi równowartość pewnego ułamka części, w jakiej osoby te dziedziczyłyby spadek, gdyby doszło do dziedziczenia ustawowego.

 

 Swoboda testowania pozwala spadkodawcy przeznaczyć w testamencie cały swój majątek dowolnej osobie nienależącej do rodziny lub dalszym krewnym, z pominięciem osób najbliższych.

 

Ratio legis tej instytucji polega na uznaniu, że każdy człowiek w razie śmierci ma moralny obowiązek pozostawienia choćby części majątku swym najbliższym, w sytuacji gdyby spadkodawca sporządzając testament, miał pominąć takie osoby. Zachowek innymi słowy zabezpiecza interesy osób najbliższych pominiętych przez spadkodawcę w testamencie.

 

Osobami uprawnionymi do żądania zachowku są: zstępni spadkodawcy, jego małżonek oraz rodzice, gdyby byli powołani do dziedziczenia z ustawy.

 

 Osobami zobowiązanymi do wypłaty zachowku są spadkobiercy powołani do dziedziczenia, jak również obdarowani darowizną doliczoną do spadku.

 

Zachowek wynosi 2/3 wartości udziału spadkowego, jaki przypadłby według dziedziczenia ustawowego, jeśli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jest małoletni (nie ukończył 18 lat). W pozostałych wypadkach wynosi połowę wartości tego udziału.

 

Należy jednak pamiętać, że stanowiąca podstawę obliczenia zachowku masa spadkowa, to nie tylko to, co spadkodawca pozostawił po sobie w chwili śmierci.

 

 Przy obliczaniu zachowku bierze się bowiem pod uwagę również darowizny, jakie poczynił spadkodawca za życia. Do schedy nie dolicza się jednakże drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych. Nie podlegają również doliczeniu darowizny dokonane więcej niż dziesięć lat przed śmiercią spadkodawcy na rzecz osób niebędących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku, czyli dalszych dla spadkodawcy. Przy czym obie przesłanki muszą istnieć łącznie: upływ dziesięciu lat i uczynienie darowizny na rzecz osób niebędących spadkobiercami, jak i uprawnionymi do zachowku. Co oznacza, iż darowizny uczynione w okresie dłuższym niż dziesięć lat przed śmiercią spadkodawcy, jednak na rzecz osób niebędących spadkobiercami, jak i uprawnionymi do zachowku podlegają doliczeniu do masy spadkowej.

 

Na równi z darowiznami potraktowany został zapis windykacyjny, którego wartość uwzględnia się przy obliczaniu zachowku  i podobnie jak darowiznę, zalicza się go na należny uprawnionemu zachowek. Jeżeli uprawniony nie może go otrzymać od spadkobiercy, wówczas może żądać od zapisobiercy windykacyjnego sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku.

 

Roszczenia uprawnionego do zachowku przedawniają się obecnie z upływem pięciu lat. (do dnia 23 października 2011 r. okres przedawnienia wynosił trzy lata).

 

Jeśli spadkobierca nie wypłaci dobrowolnie zachowku, wówczas uprawniony musi wytoczyć mu proces o zachowek czy jego wyrównanie. Godzi się przy tym zauważyć, iż sąd może miarkować wysokość zachowku w oparciu o zasady słuszności (art. 5 kodeksu cywilnego).

 

Wydziedziczenie

 

 Spadkodawca może w testamencie pozbawić zachowku osobę uprawnioną, jeżeli wbrew jego woli postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego; dopuścił się względem niego albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci; wreszcie uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych. Należy pamiętać, iż przyczyna wydziedziczenia winna wynikać z treści testamentu.

 

 Dodajmy, że spadkodawca nie może wydziedziczyć osoby, której przebaczył, a sądy bardzo ostrożnie uznają wydziedziczenie. Istnieje pogląd, iż przebaczenie po sporządzeniu testamentu jest możliwe tylko poprzez sporządzenie nowego testamentu. Pogląd ten jednakże zaprezentowany jest wyłącznie w literaturze przedmiotu. W judykaturze bowiem przyjmuje się, że gdy spadkodawca przebaczył spadkobiercy po wydziedziczeniu go w testamencie, wydziedziczenie to jest bezskuteczne, bez względu na formę, w jakiej przebaczenie wystąpiło (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 14 czerwca 1971 r., wydanej w sprawie o sygn. akt III opubl. w CZP 24/71, OSNC 1972, nr 2, poz. 23). Należy uznać, iż w tym przypadku nie ma konieczności zachowania szczególnego formalizmu, zgodnie z którym przebaczenie musi mieć określoną formę prawną – winno być zawarte w sporządzonym testamencie lub w formie odwołania testamentu w całości lub w części – dotyczącej wydziedziczenia.

 

Przy czym pamiętać należy, iż to na pozwanym – zobowiązanym do zachowku spoczywa ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wydziedziczenie. Przy czym podstawowe znaczenie ma treść testamentu co do woli spadkodawcy w zakresie wydziedziczenia z powodu istnienia konkretnych przesłanek.